5a57283f

Vergiftigingen door planten bij geiten

Wed, 20 May 2026 18:24:00 GMT

Curiosity killed the goat as well as the cat

Let op! In deze blog behandel ik de belangrijkste giftige planten, maar dit is geen compleet overzicht. Als je vragen hebt over specifieke planten, contact me dan gerust!

Het is een veelvoorkomende opvatting dat geiten snel vergiftigd raken. Hoewel geiten inderdaad de indruk kunnen wekken alles te eten wat los en vast zit, zijn ze over het algemeen minder vatbaar voor vergiftiging in vergelijking met runderen en schapen. Geiten kunnen regelmatig kleine hoeveelheden potentieel giftige planten eten zonder gevolgen voor hun gezondheid.

Zeker, er zijn verschillende planten die in beperkte hoeveelheden giftig zijn, niet alleen voor geiten, maar ook voor mensen en andere dieren. De lijst is bijzonder uitgebreid, maar lang niet alle soorten komen frequent voor. Toch zijn er een aantal die vaak in de Nederlandse tuinen te vinden zijn.

Rododendron, Azalea’s en en Berglaurier/ Lepelboom
Deze soorten staan met stip op nummer één. Het consumeren van slechts 0,1% van hun lichaamsgewicht kan voor een geit al dodelijk zijn. Dit houdt in dat een dwerggeitje van 20 kg al genoeg heeft aan 20 gram plant. Dat zijn ongeveer 20 blaadjes.

Taxus
De taxus bevat maar liefst 10 soorten giftige stoffen; een honderd tal bladeren kunnen al fataal zijn. Vaak worden de dieren dood aangetroffen.

Oleander, Lelietje van dalen, Vingerhoedskruid.
Deze planten bevatten toxinen die hartproblemen kunnen veroorzaken. Zelfs een minimale hoeveelheid is genoeg om ernstige symptomen teweeg te brengen die fataal kunnen zijn.

“The dose makes the poison” – Paracelsus

Hoewel de eerder genoemde planten al problemen geven bij kleine hoeveelheden, zijn er veel meer planten die juist bij langdurig of overvloedig eten problemen kunnen veroorzaken.

Planten met een hoog oxalaatgehalte zijn onder andere zuring, spinazie, snijbiet en rabarber. Geiten beschikken doorgaans over de vaardigheid in de pens om oxalaten te verteren, wat ze minder kwetsbaar maakt voor vergiftiging. Dit kan echter wel optreden bij het snel consumeren van grote hoeveelheden.

Nitraten kunnen via verschillende routes het milieu binnendringen. Ze zijn bijvoorbeeld aanwezig in kunstmest, maar er zijn ook planten die in staat zijn om nitraten op te slaan en te stapelen, zoals suikerbieten, maïs, raapstelen en koolzaad, vooral nadat deze zijn bemest.

Eikels en eikenbladeren bevatten aanzienlijke hoeveelheden tannines . Geiten zijn hier goed tegen bestand, maar bij het consumeren van grote hoeveelheden kunnen er problemen ontstaan.

De zaden van diverse planten kunnen, wanneer ze worden beschadigd, blauwzuur of cyanide produceren. Dit geldt met name voor kersen, perziken en pruimen. Vooral wanneer dieren op de zaden kauwen, wordt deze stof gevormd. Vlas en rauw lijnzaad bevatten cyanide in bepaalde hoeveelheden, maar deze verdwijnen volledig na het koken.

Over het algemeen zijn geiten minder gevoelig voor de alkaloïden in bijvoorbeeld Sint-Jacobskruiskruid en Ridderspoor. In de wei worden deze planten vaak vermeden, maar in hooi zijn ze moeilijker te traceren en kunnen ze juist dan leiden tot vergiftigingen.

Wanneer eten geiten giftige planten?
De ondertitel van deze blog verklapt het al: nieuwsgierigheid. Want wat het werken met geiten onvoorspelbaar maakt, is hun grenzeloze nieuwsgierigheid. Wie ooit een deel van zijn jas aan een geit verloren is, kan niet beweren dat het kritische eters zijn, maar toch is dat wel degelijk het geval. Geiten zullen zelden giftige planten in het weiland consumeren en zelfs als ze dat af en toe doen, leidt dat doorgaans niet tot vergiftiging. Verwacht niet dat een geit het land kort zal afeten. Geiten eten niet alles. Doch, wanneer er verder niets beschikbaar is, zullen ze uiteindelijk ook de giftige planten gaan opeten.

Jonge dieren kunnen door diezelfde nieuwsgierigheid beginnen te knabbelen aan planten die de volwassen dieren al jarenlang met rust laten. Bovendien kan het aanbod van giftige planten variëren door droogte of juist overvloedige neerslag, wat ervoor zorgt dat bepaalde soorten beter tot bloei komen.

Wat kun je doen als je geit van een giftige plant eet?
Mocht je vermoeden dat je geit van een ernstig giftige plant zoals de Rhododendron of Taxus heeft gegeten, dan is de beste optie om onmiddellijk via een operatie de bladeren uit de pens te laten verwijderen. Dit idealiter nog vóór er symptomen optreden.

Terwijl je wacht

Ga wandelen; dit voorkomt dat de geit gaat herkauwen en helpt de vertering te vertragen.
Geef actieve kool (norrit); dit voorkomt dat gifstoffen in het lichaam worden opgenomen, behalve bij een cyanidevergiftiging.

Samengevat

Je hoeft je geen grote zorgen te maken over je kruidenwei. De kans dat je geit daar een vergiftiging oploopt, is klein, zolang je ervoor zorgt dat hij door honger of dorst niet alsnog van giftige planten gaat eten.
Heb je ineens overgroei van een bepaalde soort, check dan even wat het is.
Bemest je weide niet met kunstmest, of laat je dieren er dan een tijdje niet lopen.
Het is veilig om aan te nemen dat alle groenblijvende planten in meer of mindere mate giftig zijn.
Geef geen huis-, tuinplanten en boeketbloemen.
Wees voorzichtig met snoeiafval; veel borders en heesters (zoals Taxus en Rhododendron) zijn uiterst giftig.
Denk je dat je geit een giftige plant heeft gegeten? Blijf dan rustig, geef eventueel Norrit en bel altijd een dierenar ts.

Gelukkig is er niet alleen slecht nieuws, er zijn ook veel struiken en gewassen die juist heerlijk en gezond zijn. Hierover kun je binnenkort meer lezen in een volgende blog!

Zwangerschapsvergiftiging bij de geit

Sun, 03 May 2026 12:52:42 GMT

Zwangerschapsvergiftiging bij geiten: Een levensgevaarlijke maar onderschatte aandoening!

Wat houdt zwangerschapsvergiftiging bij geiten in?
Het is een situatie waarin een geit meer energie verbruikt dan ze binnenkrijgt. Het lichaam begint vetten te mobiliseren, waarbij “ketonen” worden geproduceerd. Ketonen zijn stoffen die het lichaam uit vetten genereert om als energie te dienen. Dit is een natuurlijk proces, maar wanneer er te snel te veel vetten worden gemobiliseerd en er een overproductie van ketonen optreedt, kan de geit in problemen komen.

De geit komt dan in een zogenaamde negatieve energiebalans. Dit betekent dat ze meer energie verbruikt dan dat ze binnenkrijgt. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een te rijke voedingstoestand waardoor er teveel vet rondom de organen aanwezig is, of wanneer meerdere lammeren veel ruimte in de buik in beslag nemen. Als de voeding vervolgens onvoldoende energie biedt voor wat het dier kan consumeren, kan dit ziektebeeld ontstaan. Dit kan zich niet alleen tijdens de dracht voordoen, maar ook na de bevalling, bijvoorbeeld wanneer de geit veel melk produceert.

Geiten zijn geen koeien!

Wat wij bij de geit zwangerschapsvergiftiging noemen, wordt bij koeien aangeduid als slepende melkziekte. Terwijl slepende melkziekte bij koeien vaak niet levensbedreigend is, is dit bij geiten een echte noodsituatie! Geiten die duidelijke symptomen van zwangerschapsvergiftiging vertonen, dienen onmiddellijk intensief behandeld te worden met infusen, pijnstilling en medicijnen die de productie van ketonen remmen. Bij geiten geeft het meten van ketonen veel informatie, terwijl die metingen bij koeien minder bruikbaar zijn.

Hoe herken je het?

De herkenning van zwangerschapsvergiftiging bij geiten is vaak lastig. De eerste symptomen zijn vaag en moeilijk te definiëren. Dieren eten minder, weigeren krachtvoer of liggen vaker dan gebruikelijk. Ook een typische hondenzithouding, waarbij de voorpoten gestrekt zijn, kan worden waargenomen. In een gevorderd stadium verliest de geit volledig de eetlust en is zij niet meer op de benen te krijgen. Uiteindelijk kan de geit in coma raken, waarna behandeling niet langer effectief is en euthanasie de enige optie blijft.

Wat kun je doen?

Het allerbelangrijkste wat je kunt doen, is ervoor zorgen dat de dieren vóór de dracht niet te zwaar zijn en dat zij tijdens de dracht voldoende energie en mineralen binnenkrijgen. Daarnaast kan het ook nuttig zijn om preventief de ketonen in het bloed te laten meten in de laatste fase van de dracht. Vraag je dierenarts hiernaar. Normaal gesproken zijn de ketonen in het bloed lager dan 1 mmol/L. Een waarde boven de 1 mmol/L duidt al op subklinische zwangerschapsvergiftiging. Waarden boven de 3 mmol/L zijn ernstig.

De zin en onzin van hobbygeiten vaccineren

Fri, 17 Apr 2026 21:34:23 GMT

Ik zie dat er veel vragen bestaan rondom het vaccineren van geiten. Dit onderwerp roept bij veel geitenhouders zorgen en twijfels op. Is het werkelijk noodzakelijk om deze dieren te vaccineren? En zo ja, welke vaccinaties zijn cruciaal om de gezondheid van mijn geiten te waarborgen? In deze blog wil ik proberen hier meer duidelijkheid over te geven. Ik zal de voordelen van vaccinatie behandelen, de verschillende soorten beschikbare vaccins bespreken en aanvullende informatie geven over wanneer en hoe je je geiten het beste kunt inenten. Op deze manier hoop ik je te helpen een weloverwogen keuze te maken voor de gezondheid van jouw geiten.

Waarom vaccineren?

Er zijn verschillende redenen om te vaccineren:

Idealiter vaccineren we om te voorkomen dat een individueel dier ziek wordt. Wanneer het vaccin effectief is, wordt het individu niet meer ziek na de vaccinatie.
Ook wanneer ziekte niet helemaal voorkomen kan worden kan een vaccin bruikbaar zijn. Bepaalde ziektes kunnen fatale gevolgen hebben. Vaccinatie kan dan helpen om de infectie gedeeltelijk te bestrijden. Dit resulteert in ziekte, maar vaak met een minder ernstig verloop.
Ten slotte kan het doel van vaccinatie zijn om ziekteoverdracht door het dier te voorkomen. Hoewel gevaccineerde dieren soms in meer of mindere mate ziek kunnen worden, zorgt vaccinatie er dan vooral voor dat zij de infectie niet naar andere dieren verspreiden.

Vaccineren tegen welke ziekten?

Wanneer we hobbygeiten willen vaccineren, is dat vaak om (ernstige) ziektes bij de individuele dieren te voorkomen. Een belangrijke afweging die we maken, al dan niet bewust, is: "Wat is de kans dat dit gebeurt?" Dit is een volkomen legitieme vraag. Als de kans op het oplopen van een ziekte namelijk verwaarloosbaar klein is, kunnen de kosten en de impact van vaccineren tegen deze achtergrond niet opwegen. Met deze theorie in gedachten vormt het een uitdagende puzzel om goed advies te geven over vaccinatie bij hobbygeiten. Voor elke ziekte zal ik de voor- en nadelen van vaccinatie verder belichten.

Vaccinatie tegen Clostridium Perfringens (Het bloed) en Clostridium tetani (Tetanus)

Deze bacterie is te vinden in de darmen van geiten en hun omgeving en vormt doorgaans geen probleem. Problemen kunnen ontstaan bij verstoring van de pens, bijvoorbeeld door veranderingen in het rantsoen (veel krachtvoer of rijk grasland). De kans dat een gezonde geit de ziekte ontwikkelt, is klein, maar als dit gebeurt, produceren de bacteriën toxines die vaak dodelijk zijn. Vaccins bieden beperkte bescherming bij geiten; schapen hebben een jaar immuniteit, terwijl bij geiten de bescherming na 4 maanden al afneemt. Gezien de kleine kans op ziekte kan met iedere 6 maanden vaccineren een goede bescherming geboden worden.

Wanneer een geit gewond raakt, loopt ze het risico op tetanus, waarvoor geiten gevoelig zijn. Dit kan gebeuren na geplande wonden, zoals castratie, maar ook door spontane verwondingen. Daarom is het bij een geplande operatie verstandig om voorafgaand te vaccineren, maar gezien de reële kans op verwondingen is het in het algemeen verstandig om te vaccineren tegen tetanus.

Vaccinatie tegen Coxiella burnetii (Q koorts)

Q-koorts is een zoönose, wat inhoudt dat mensen via dieren besmet kunnen raken. In Nederland heeft dit van 2007 tot 2009 geleid tot het ruimen van geiten. Sindsdien is het verplicht om op bedrijven met meer dan 50 melkgevende schapen of geiten en voor dieren op publiek toegankelijke plaatsen, zoals kinderboerderijen, te vaccineren tegen Q-koorts. Geiten zelf worden doorgaans niet ziek van Q-koorts, hoewel het in sommige gevallen kan leiden tot abortussen. Vaccinatie tegen Q-koorts voorkomt dat dieren de bacterie verder verspreiden wanneer ze besmet raken. De bacterie verspreidt zich hoofdzakelijk via de placenta en vliezen tijdens de geboorte en via de melk. Gezien het zoönose-aspect kan het verstandig zijn om tegen Q-koorts te vaccineren, vooral wanneer de geiten worden gemolken of lammeren.

Bluetongue Virus (Blauwtong)

Bij geiten verloopt blauwtong doorgaans milder dan bij schapen. Dit betekent dat de ziekte vaak geen duidelijke verschijnselen vertoont bij geiten. Er zijn echter ook gevallen bekend waarbij geiten wel zijn gestorven aan de ziekte. Dit maakt de afweging lastig voor individuele dieren, want wie weet nu of jouw geit die ene is die eraan komt te overlijden? Die kans is vrij klein, maar de gevolgen van het overlijden van jouw dier zijn immens. Blauwtong kent verschillende varianten en het is moeilijk te voorspellen welke variant in de toekomst opduikt. De laatste grote uitbraak betrof type BTV 3, terwijl ook BTV 8 in het buitenland steeds vaker opduikt. Helaas biedt vaccinatie met de ene variant vrijwel geen bescherming tegen de andere. Zowel type 3 als 8 kunnen gevaccineerd worden.

Dichelobacter Nodosus (Rotkreupel)

Het vaccin tegen rotkreupel is een matig werkend vaccin. Het vaccin opzichzelf is niet voldoende om de aandoening helemaal te voorkomen. Het kan wel bijdragen aan de bestrijding van de ziekte binnen een koppel. Het vaccin geeft heftige entreacties en moet na zo'n 6 maanden herhaald worden. Dit alles bij elkaar maakt rotkreupel geen vaccin wat ik standaard adviseer.

mannheimia haemolytica (Zomer longontsteking)

Deze bacterie veroorzaakt luchtwegproblemen, vaak als gevolg van een eerdere infectie met een andere luchtwegziekte. In Nederland is er geen geregistreerd vaccin dat effectief is. In het buitenland is er wel een vaccin beschikbaar, maar dit biedt alleen bescherming tegen deze specifieke bacterie, terwijl longontsteking ook door andere bacteriën kan ontstaan. Het buitenlandse vaccin kan enkel in bepaalde ziektegevallen worden toegepast. Hobbydieren worden voornamelijk in de buitenlucht gehouden en ervaren doorgaans niet snel luchtwegproblemen.

De Geitendokter heeft standaard vaccins tegen Blauwtong (type3 en type 8), Het Bloed, Tetanus en Q-koorts op voorraad.